Açık Rıza nedir?

Açık rızanın üç unsuru

Kanundaki tanım kısa ama her kelimesi önemlidir:

• Belirli bir konuya ilişkin: "Tüm verilerimin her amaçla işlenmesine onay veriyorum" gibi genel bir beyan geçerli olmaz. Rıza, neyin hangi amaçla işleneceğini açıkça göstermelidir.
• Bilgilendirilmeye dayanan: Kişi neye onay verdiğini, sonuçlarını ve rızasını geri alabileceğini bilmelidir.
• Özgür iradeyle açıklanan: Kişi onay vermediğinde bir yaptırımla karşılaşmamalıdır. Hizmetin, rızanın verilmesine bağlanması özgür iradeyi zedeler.

Bir arkadaşınızın arabasını ödünç alırken "Hafta sonu İzmir'e gidip pazartesi getireceğim" demeniz belirli ve bilgilendirilmiş bir izindir. "Arabanı bir ara alayım" ise değildir. Açık rıza da ilk örnekteki gibi net olmalıdır.

Ne zaman açık rıza gerekir, ne zaman gerekmez?

Kanun, açık rıza dışında da veri işleme şartları tanır: kanunlarda açıkça öngörülme, sözleşmenin kurulması veya ifası, veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğü, meşru menfaat ve diğerleri. Bu şartlardan biri varsa ayrıca açık rıza istemek gereksizdir ve yanıltıcı olabilir. Çünkü kişi rızasını geri aldığında, işleme zaten başka bir sebebe dayandığı için devam eder; bu da kişide "rızam işe yaramadı" algısı yaratır.

Tablo genel bir yönlendirmedir; özel nitelikli verilerde ve yurt dışına aktarımda kurallar farklıdır ve son yıllarda değişmiştir. Güncel mevzuatı kontrol edin.

Örnek senaryo

Eskişehir'de bir pilates stüdyosu, üyelik formunda tek bir kutuyla "KVKK metnini okudum, tüm verilerimin işlenmesine açık rıza veriyorum" ifadesini kullanıyor ve kutu işaretlenmeden form gönderilemiyor. Bir hukukçunun incelemesi sonrasında yapı değiştiriliyor: Üyelik için gereken veriler sözleşmeye dayandırılıp aydınlatma metniyle bilgilendiriliyor. Ders videolarında üyelerin görüntüsünün paylaşılması için ise ayrı, işaretsiz ve isteğe bağlı bir onay kutusu konuyor. Onay vermeyen üyeler de derslere sorunsuz katılabiliyor.

Sık yapılan hatalar

• Açık rızayı aydınlatma metni ile aynı belgede ve aynı onayda toplamak.
• Önceden işaretlenmiş onay kutuları kullanmak.
• Rıza vermeyen kişiye hizmeti reddetmek.
• Rızanın geri alınmasını zorlaştırmak; geri almak, vermek kadar kolay olmalıdır.
• Rızanın ne zaman ve nasıl alındığını kayıt altında tutmamak.

Açık rıza ile ticari ileti onayı farkı

Kampanya SMS'i veya e-posta göndermek için alınan izin, elektronik ticaret mevzuatı kapsamındaki ticari elektronik ileti onayıdır ve İleti Yönetim Sistemi (İYS) üzerinden yönetilir. KVKK kapsamındaki açık rıza ile aynı şey değildir; biri iletişim kanalını, diğeri kişisel verinin işlenmesini düzenler. Pazarlama iletişimi yapan bir işletme, her iki çerçeveyi de ayrı ayrı değerlendirmelidir.