Açık Kaynak nedir?
Diğer adları: Open source, Açık kaynak kodlu yazılım, Özgür yazılım
Açık kaynak, bir yazılımın kaynak kodunun herkese açık olarak yayımlandığı ve lisansı çerçevesinde incelenmesine, kullanılmasına, değiştirilmesine ve dağıtılmasına izin verilen geliştirme modelidir. Açık kaynak yazılımların çoğu ücretsizdir, ancak asıl ayırt edici özellik fiyat değil, kodun şeffaf olması ve kullanıcıya tanınan özgürlüklerdir.
Açık kaynak ne demek?
Bir yemeği restoranda yemekle tarifini almak arasındaki farkı düşünün. Kapalı kaynak yazılım, size yalnızca pişmiş yemeği sunar; içinde ne olduğunu göremez, değiştiremezsiniz. Açık kaynak yazılım ise yemeği tarifiyle birlikte verir: isterseniz aynen yaparsınız, isterseniz tuzunu azaltıp kendi versiyonunuzu çıkarırsınız, hatta lisans izin veriyorsa başkalarıyla paylaşırsınız.
Kaynak kod, yazılımın insanların okuyabileceği biçimde yazılmış hâlidir. Açık olduğunda, dünyanın her yerinden geliştiriciler hataları bulabilir, iyileştirme önerebilir ve projeye katkıda bulunabilir.
Lisanslar neden önemli?
"Kodu açık" olmak, onunla her şeyi yapabileceğiniz anlamına gelmez. Kuralları lisans belirler ve iki ana aile vardır:
| Lisans ailesi | Örnek | Temel kural |
|---|---|---|
| İzin verici (permissive) | MIT, Apache 2.0, BSD | Kodu kapalı bir ürünün içinde bile kullanabilirsiniz; genellikle telif bildirimini korumanız yeterlidir. |
| Copyleft | GPL ailesi | Değiştirip dağıttığınız sürümü de aynı lisansla, kaynak koduyla birlikte paylaşmanız gerekir. |
Bir yazılım şirketine özel ürün geliştirtiyorsanız, projede hangi açık kaynak bileşenlerin hangi lisanslarla kullanıldığını sormanız ileride yaşanabilecek hukuki belirsizliği önler.
Tanıdık örnekler
- Linux çekirdeği ve onu kullanan birçok sunucu işletim sistemi.
- WordPress ve birçok içerik yönetim sistemi.
- Firefox tarayıcı, LibreOffice ofis paketi.
- MySQL, MariaDB ve PostgreSQL gibi veritabanları.
- Türkçe arayüzlü, ücretsiz Ewreka Ofis paketi: Nota ile belge, Matrix ile tablo, Vista ile sunum hazırlayabilir, Carta ile PDF açabilirsiniz.
İşletmeniz için ne anlama gelir?
Açık kaynak, küçük işletmelere lisans maliyeti ödemeden güçlü araçlar kullanma imkânı verir. Ayrıca bir firmaya bağımlı kalma riskini azaltır: yazılımı geliştiren şirket kapansa bile kod ortada olduğu için başka biri projeyi sürdürebilir. Verileriniz genellikle açık ve belgelenmiş dosya biçimlerinde saklandığı için başka bir araca geçmek de kolaylaşır.
Bunun karşılığında bazı sorumluluklar size kalır: güncellemeleri takip etmek, gerekiyorsa kurulum ve destek için hizmet almak.
Bir yazılım firmasıyla çalışırken de açık kaynak önemlidir. Size özel geliştirilen bir sistem, yaygın ve iyi bakılan açık kaynak bileşenler üzerine kurulduğunda ileride başka bir ekibin işi devralması kolaylaşır.
Yaygın yanılgılar ve hatalar
- "Ücretsizse kalitesizdir." İnternetin altyapısının önemli bir kısmı açık kaynak yazılımlarla çalışır.
- "Kod açıksa güvensizdir." Açık kod, açıkların daha fazla göz tarafından fark edilmesini sağlayabilir. Belirleyici olan projenin aktif bakımıdır.
- Yıllardır güncellenmeyen, terk edilmiş bir projeyi kritik bir iş için seçmek.
- Lisans koşullarını okumadan kodu ticari bir ürüne gömmek.
- "Ücretsiz" sürümle "açık kaynak" sürümü karıştırmak; bazı ücretsiz programlar kapalı kaynaktır.
Açık kaynak ile ücretsiz yazılım farkı
Ücretsiz (freeware) bir program parasızdır ama kodunu göremez, değiştiremezsiniz. Açık kaynak yazılım ise kodu erişilebilir ve değiştirilebilir olan yazılımdır; ücretli destek veya barındırma hizmetiyle birlikte satılabilir. Bir yazılım hem açık kaynak hem ücretsiz olabilir, ama biri diğerini zorunlu kılmaz.
Açık Kaynak hakkında sık sorulanlar
Açık kaynak bir yazılımı ticari işimde kullanabilir miyim?
Yaygın açık kaynak lisanslarının neredeyse tamamı ticari kullanıma izin verir. Kısıtlamalar genellikle yazılımı değiştirip başkalarına dağıttığınızda devreye girer; bu yüzden ilgili lisansı okumak gerekir.
Açık kaynak yazılımlar için destek alınabilir mi?
Evet. Topluluk forumlarının yanında birçok proje için ücretli kurumsal destek, kurulum ve barındırma hizmeti veren şirketler bulunur.